مقدمه و هدف: این مطالعه سعی بر آن دارد تا ارزش جانشینی پاسخ‌های Th1 و Th2 در ارزیابی عوارض درازمدت پوستی ناشی از مواجهه با گاز خردل را بر اساس دستورالعمل کمیسیون پزشکی بنیاد شهید و امور ایثارگران بررسی کند.   مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر بخشی از مطالعه غضنفری و همکاران (1387) است که به صورت همگروهی تاریخی بر روی 500 نفر انجام گرفته‌‌است. در این مطالعه 372 نفر از مصدومین شیمیایی سردشت و 128 نفر از شهر ربط به‌عنوان کنترل مورد بررسی قرار گرفته‌اند.   نتایج: نتایج نشان می‌دهند که هر 4 فاکتور IL2 Mitogen, IFN-g Mitogen-Nill, IFN-g Mitogen و IL2Mitogen-Nill دارای اعتبار در سطح آزمایشی بالا (80% PE >) هستند. بررسی مقدار اعتبار در سطح فردی نشان داد هر چند از بین سایتوکاین‌های Th1 و Th2 ، سایتوکاین‌های Th1 در حضور میتوژن دارای قابلیت جانشینی مناسب‌تری برای عارضه‌های پوستی ناشی از مواجهه با گاز خردل هستند، ولی اعتبار در سطح فردی در تمام این فاکتورها بسیار پایین است و هیچ‌‌یک نمی‌تواند جانشین مناسبی در سطح فردی برای وجود یا عدم‌وجود عارضه‌پوستی براساس دستورالعمل تأییدشده در کمیسیون پزشکی بنیاد شهید و امور ایثارگران تحت مواجهه با گاز شیمیایی ‌خردل باشد.   نتیجه‌گیری: مقدار بالای اعتبار آزمایشی در 4 فاکتور بالا می‌تواند در سطح جامعه نشانگر آن باشد که نسبت بزرگی از آثار گاز خردل بر نقطه انتهایی کلنیکی روی این نقاط انتهایی جانشین دیده می‌شود. این رابطه از نظر محققین پزشکی بسیار مهم است؛ زیرا عواملی که بتوانند سطح متوسط آن‌ها را تغییر دهند، می‌توانند بر متوسط احتمال بروز عوارض پوستی نیز تأثیر گذار باشند. عدم وجود قابلیت جانشینی این فاکتورها در سطح فردی و اندازه اعتبار پایین آن‌ها برای سنجش ضایعات پوستی ناشی از مواجهه با گاز خردل بر اساس طبقه‌بندی این مشکلات با استفاده از روش تأییدشده توسط کمیسیون پزشکی بنیاد شهید و امور ایثارگران، برای پزشکان بسیار ارزشمند است؛ ولی باید توجه داشت که برای تشخیص، تشخیص افتراقی، اندازه شدت و پیشرفت بیماری و پاسخ به درمان در بیماران، ارزیابی توانایی یک درمان جدید، و نیز پیش‌‌آگاهی این بررسی باید بر اساس نوع بیماری به‌ ‌صورت جداگانه نیز انجام شود.