ارزیابی هدف دسترسی به مراقبت‌های سرپایی در برنامۀ پزشک خانوادۀ روستایی با معیار‌های تداوم مراقبت‌ها و دسترسی ب‌موقع به مراقبت‌ها در شهرستان گرگان

مقدمه و هدف: یکی از هدف‌های نظام سلامت در ایران و برنامۀ گسترش شبکه‌های بهداشتی و درمانی در روستاها، افزایش دسترسی به مراقبت‌های سلامت می‌باشد. برنامۀ پزشک خانواده با هدف بهبود دسترسی به مراقبت‌های سلامت، از طریق ارتقای معیارهای کارکردی نظام سلامت، از سال ۱۳۸۴ در روستاها و شهرهای زیرِ ۲۰هزار نفر به‌اجرا درآمد. در این پژوهش، هدف‌ افزایش دسترسی به مراقبت‌ها در برنامۀ پزشک خانواده با معیارهای تداوم مراقبت‌ها و دسترسی بموقع به مراقبت‌ها در سطح شهرستان گرگان ارزیابی گردیده است.



مواد و روش‌ها: ابتدا شاخص‌هایی برای یکی از هدف‌های برنامۀ پزشک خانواده، شامل دسترسی به مراقبت‌های سلامت و شاخص‌های معیار کارکرد برنامه برای نشان‌دادن تداوم مراقبت‌ها و دسترسی بموقع به مراقبت‌ها معرفی گردید. سپس رابطۀ هم‌بستگی رگرسیونی بین متغیر شاخص دسترسی به مراقبت‌های سلامت و متغیرهای توضیحی یا شاخص‌های معیار کارکرد برنامۀ پزشک خانواده در هفده مرکز بهداشت روستایی شهرستان گرگان تعیین گردید. مدل آماری به‌کاررفته در پژوهش در سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۱، از نوع مدل داده‌های ترکیبی و مدل خطا ـ تصحیح با استفاده از نرم‌افزار
Eviews 8 می‌باشد.



نتایج: تخمین هم‌بستگی رگرسیونی نشان داد که ۱۰درصد بهبود در شاخص ارتباط پزشک با بیمار و شاخص ثبت اطلاعات و پیگیری مراقبت‌ها در روند ماهانه توانست دسترسی به مراقبت‌ها را به‌ترتیب ۲/۶درصد و ۹/۴درصد افزایش دهد؛ اما افزایش ۱۰درصدی شاخص ارتباط پزشک با سطح تخصصی درمان، با کارکرد محدود، تنها تأثیری معادل با ۱/۱درصد افزایش در دسترسی به مراقبت‌ها داشته است. همچنین نشان داده شد که بهبود ۱۰درصدی در شاخص فعالیت ده‌گردشی برای گروه‌های هدف و شاخص مراجعات این گروه‌ها به پزشک خانواده در دوره‌های کمتر از یک ماه، موجب افزایش به‌ترتیب ۶درصد و ۱/۵درصد در شاخص دسترسی گردید. اما کارکرد فعالیت ده‌گردشی برای کل جمعیت تحت پوشش، محدود مشاهده گردید؛ به‌طوری‌که ۱۰درصد افزایش در این شاخص، تنها ۴/۱درصد دسترسی به مراقبت‌ها را افزایش داد.



نتیجه‌گیری: این پژوهش با درنظرگرفتن مفاهیم سازگار با سایر پژوهش‌ها برای شاخص هدف و شاخص‌های معیار کارکردی و سپس با کمّی‌نمودن این شاخص‌ها و توضیح رابطۀ هم‌بستگی رگرسیونی بین این شاخص‌ها نشان داد که برنامۀ پزشک خانواده در شهرستان گرگان با کارکرد مناسب توانست شاخص هدف دسترسی به مراقبت‌ها را افزایش دهد. اما تأثیر کارکرد برنامۀ پزشک خانواده از جهت ارتباط با سطح تخصصی درمان و تداوم مراقبت‌ها برای مجموع جمعیت تحت پوشش، در حد موردانتظار نبوده است.