مقدمه و هدف: هدف از مطالعه حاضر، ارزیابی و تحلیل وضعیت مجموع نیروی انسانی پزشک و دندان‌پزشک در ایران براساس هدف‌های برنامه‌های پنج‌ساله توسعه بود.

مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر به روش توصیفی- تحلیلی و با استفاده از تحلیل آماری و مستندهای برنامه‌های اول تا چهارم پنج‌ساله توسعه کشورانجام‌شد. جامعه آماری، شامل کل نیروی انسانی پزشک و دندان‌پزشک در سطح کشور بود. به‌منظور تحلیل داده از نرم‌افزارهای آماری Eviews7 و Excel 2010 استفاده‌شد.

نتایج: متوسط نرخ رشد سالانه مجموع پزشک و دندان‌پزشک در چهار برنامه توسعه به‌ترتیب 2/14، 4/9، 2/6 و 7/4 درصد بوده‌است. متوسط کل نرخ رشد سالانه در دوره 1360 تا 1388 معادل 4/6 درصد بوده‌است؛ این نرخ‌های رشد همراه با نرخ‌های رشد سالانه بالا در دوره یادشده نشان‌داد که در تصمیم‌گیری برای افزایش تعداد پزشکان در کشور، ازاساس، تمرکز روی رشد خدمات پزشکان و کاهش کمبود خدمات بهداشتی و درمانی در بخش دولتی بوده؛ سه هدف مهم برای چنین نرخ‌های بالای رشد در برنامه‌های توسعه عبارت‌بودند از: الف) افزایش دسترسی و عدالت در توزیع تسهیلات و نیروی انسانی پزشکی؛ ب) افزایش نسبت نیروی انسانی پزشک به 1000 نفر جمعیت و ج) افزایش سهم بخش خصوصی در فراهم‌آوردن خدمات بهداشتی و درمانی.

نتیجه‌گیری: فقدان برنامه‌ای برای نرخ رشد متوازن برای نیروی انسانی پزشکی و تسهیلات بهداشتی و درمانی براساس سطحی مشخص از خدمات بهداشتی و درمانی در برنامه پنج‌ساله گذشته، پس از رسیدن به تعداد مورد نیاز پزشکان در کشور، می‌تواند مشکلی مهم در برنامه‌های آینده محسوب‌شود.