سابقه و هدف: در این بررسی اثر واکسیناسیون BCG استنشاقی و زیرپوستی بر تولید نیتریک اکساید توسط ماکروفاژهای صفاقی و نهفتگی انگل در کبد و طحال موش BALB/c آلوده به لیشمانیا ماژور مقایسه شد.   روش بررسی: گروه‌های 20 تایی از موش‌های حساس BALB/c 6-8 هفته‌ای را با واکسن BCG در دزهای مناسب از مسیر استنشاقی و زیرپوستی واکسینه گردید. یک ماه بعد به گروه‌های آزمایش واکسن لیشمانیا ماژور اتوکلاو شده به همراه آلوم ( ALM+alum ) به شکل زیرپوستی تزریق شد. پس از تزریق یادآور (21 روز بعد) موش‌ها با تزریق 105 انگل لیشمانیا ماژور در ناحیه کف پا آلوده شدند و پیشروی زخم به طور هفتگی در آن‌ها بررسی گردید. در ادامه کارایی واکسن BCG با بررسی پاسخ ازدیاد حساسیت تأخیری سنجیده شد. میزان تولید نیتریک اکساید در محلول رویی کشت ماکروفاژ به روش گریس اندازه‌گیری شد. میزان نهفتگی انگل نیز در طحال و کبد موش‌های آلوده با سنجش نهفتگی انگل در هفته‌های مختلف پس از آلوده‌سازی تعیین گردید.   یافته‌ها: تحریک سیتم ایمنی پس از واکسن BCG در هر دو گروه به شکل افزایش پاسخ ازدیاد حساسیت تأخیری بررسی شد. سه هفته پس از آلوده‌سازی با انگل لیشمانیا در هر دو گروه واکسن BCG ، تحریک تولید نیتریک اکساید صورت گرفت. اما تولید نیتریک اکساید در گروه‌های واکسن BCG نوسان زیادی داشت و پایدار نبود و منجر به غلبه بیماری در هر دو گروه گردید. نتایج به دست آمده از میزان نهفتگی انگل نشان می‌دهد که گرچه هر دو مسیر استنشاقی و زیرپوستی می‌تواند باعث فعالیت سیستم ایمنی گردد ولی در نهایت باعث ایجاد مقاومت در میزبان نمی‌شود. لازم به ذکر است تفاوت معناداری (05/0 p ≤ ) بین دو روش واکسیناسیون استنشاقی و زیرپوستی وجود ندارد.   نتیجه‌گیری: واکسیناسیون BCG استنشاقی و زیرپوستی تفاوت معناداری در میزان تولید نیتریک اکساید توسط ماکروفاژهای صفاقی، نهفتگی انگل و مقاومت میزبان نداشتد. لذا پیشنهاد می‌شود بررسی‌های بیش‌تری از حیث نوع و جمعیت سلول‌های T فعال شده در اعضای لنفی مختلف انجام شود تا مقایسه بهتری از دو مسیر واکسیناسیون به عمل آید. به هر حال روش استنشاقی واکسیناسیون دارای مزیت خاصی است و می‌تواند به پیشگیری از شیوع بیمارهای خطرناکی چون HIV کمک کند. چنانچه کارایی این واکسن‌ها بهبود یابد می‌توانند به سهولت جایگزین روش‌های مرسوم شوند.